Βασίλης Τσούτσης, φοιτητής Οικονομικών Επιστημών ΠΑΜΑΚ
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα, αποτελεί αδιαμφισβήτητα η διαρκής επιδείνωση του δημογραφικού ζητήματος. Παρόλο που δεν έχει άμεσο αντίκτυπο στη κοινωνία, μελλοντικά αναμένεται να αποτελέσει σημαντική τροχοπέδη της οικονομίας.
Το αρνητικό ισοζύγιο γεννήσεων/θανάτων, σε συνδυασμό με γεγονότα όπως η κοινωνικοοικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010 και η μαζική μετανάστευση, οδήγησαν στη δραματική μείωση του πληθυσμού της χώρας μας, καθώς και στη σημαντική γήρανση του. Μάλιστα, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2022, η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη στην κατάταξη των πληθυσμιακά γερασμένων χωρών της Ευρώπης.
Το πρόβλημα
Το δημογραφικό πρόβλημα συνίσταται στην αλλαγή της ηλικιακής σύνθεσης του πληθυσμού μιας χώρας, εξαιτίας της γήρανσής του. Συγκεκριμένα, η ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού εξαρτάται από το φυσικό ισοζύγιο θανάτων και γεννήσεων, καθώς και από τη διαφορά μεταξύ μεταναστευτικών εισροών-εκροών. Ενώ παράλληλα, σημαντική επίδραση στην εξέλιξη του φυσικού ισοζυγίου διακατέχουν η υπογεννητικότητα και το διαρκώς αυξανόμενο μέσο προσδόκιμο επιβίωσης.
Η ηλικιακή πυραμίδα του πληθυσμού μιας χώρας απαρτίζεται από 3 βασικές κατηγορίες:
- i) την ηλικιακή ομάδα έως 15 ετών
- ii) την ηλικιακή ομάδα από 15 έως 65 ετών
iii) την ηλικιακή ομάδα άνω των 65 ετών
Η πρώτη και η τρίτη ηλικιακή ομάδα καταναλώνουν, αλλά δεν παράγουν και δεν δημιουργούν εισόδημα. Συνεπώς, η δεύτερη ηλικιακή ομάδα είναι αυτή που παράγει, καταναλώνει και ταυτόχρονα καλύπτει τις καταναλωτικές ανάγκες των άλλων δύο ηλικιακών ομάδων. Με βάση τις προβλέψεις για το 2050 και το 2060, το βασικό πρόβλημα που προκύπτει από την εξέλιξη του δημογραφικού στην Ελλάδα, βασίζεται στην αδυναμία της παραγωγικής ομάδας του πληθυσμού (15-65 ετών), να καλύψει επαρκώς τις ανάγκες της τρίτης ομάδας (>65).
Σενάρια εξέλιξης ελληνικού πληθυσμού σύμφωνα με την Eurostat.
Στην Ελλάδα του σήμερα, το κόστος διαβίωσης καθίσταται μη βιώσιμο για ένα νέο άνθρωπο που θέλει να ζήσει αξιοπρεπώς, πόσο μάλλον εάν επιθυμεί να κάνει και οικογένεια, όπου τα έξοδα αυτομάτως πολλαπλασιάζονται. Αν σε αυτό συνυπολογίσουμε την κοινωνικο-πολιτική αστάθεια, την αναξιοκρατία, τους υψηλούς φόρους, καθώς και τη διαρκή υποβάθμιση της “δημόσιας” παιδείας και υγείας, τότε ίσως κατανοήσουμε γιατί 600.000 συμπολίτες μας επέλεξαν να φύγουν από την Ελλάδα, για ένα καλύτερο μέλλον.
Τομείς αυξημένου κινδύνου
Συνταξιοδοτικό σύστημα
Η επιδείνωση του δημογραφικού ζητήματος θα δημιουργήσει σημαντικές επιπλήξεις στην βιωσιμότητα και την επάρκεια του συνταξιοδοτικού συστήματος. Μάλιστα, η δημόσια δαπάνη για συντάξεις θα εξακολουθεί να απορροφά σημαντικούς οικονομικούς πόρους, “αγγίζοντας” διψήφιο ποσοστό του ΑΕΠ έως και το 2070. Επιπρόσθετα, ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι η χώρα μας θα υποχρεωθεί να αυξήσει το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης κατά σχεδόν 1,5 χρόνο έως το 2035 και συνολικά κατά 2,8 χρόνια έως το 2050.
Υγεία και υγειονομική περίθαλψη
Ο τομέας υγειονομικής περίθαλψης καλείται να ανταποκριθεί στις σημαντικές αυτές προκλήσεις που αυξάνουν τη ζήτηση για υπηρεσίες υγείας και μακροχρόνιας φροντίδας, καθώς οι ανάγκες των ηλικιωμένων αυξάνονται ολοένα και περισσότερο. Την ίδια στιγμή, οι διαθέσιμοι πόροι χρηματοδότησης του συστήματος υγείας συρρικνώνονται συνεχώς, λόγω της μείωσης του οικονομικά ενεργού πληθυσμού. Ως αποτέλεσμα, αυτές οι εξελίξεις δημιουργούν σοβαρές προκλήσεις για το εγχώριο σύστημα υγείας, το οποίο πάσχει από χρόνιες αδυναμίες.
Επομένως, οι δημογραφικές εξελίξεις οξύνουν περαιτέρω την ανάγκη για τη θέσπιση πολιτικών με στόχο τη βελτίωση της επάρκειας και της ετοιμότητας του συστήματος υγείας, ως προς τις δημογραφικές και επιδημιολογικές αλλαγές, τη θωράκισή του απέναντι σε μελλοντικές χρηματοδοτικές πιέσεις και την προαγωγή ενός υψηλότερου επιπέδου υγείας και διαβίωσης για όλους.
Οικονομικές επιδράσεις
Το δημογραφικό ζήτημα επηρεάζει σημαντικά την οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Αδιαμφισβήτητα, η μείωση του οικονομικά ενεργού πληθυσμού επιδρά αρνητικά στην προσφορά εργασίας και τις δυνατότητες οικονομικής μεγέθυνσης. Ταυτόχρονα, ο αυξανόμενος δείκτης εξάρτησης θέτει προκλήσεις στη δημοσιονομική βιωσιμότητα, ενώ η γήρανση του πληθυσμού επιβαρύνει την παραγωγικότητα της εργασίας.
Σε όλες τις αναπτυγμένες χώρες της Δύσης, αλλά και τις χώρες που αναπτύχθηκαν ταχύτατα κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, σημαντικό μερίδιο στην αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ και του εθνικού εισοδήματος στα αρχικά στάδια της οικονομικής ανάπτυξής τους, διακατείχε ο πληθυσμός. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση της Κίνας, καθώς και των υπόλοιπων χωρών της Ανατολικής Ασίας.
Παρεμβάσεις
Το δημογραφικό αποτελεί ένα πολυδιάστατο πρόβλημα, που απαιτεί το συντονισμό υπηρεσιών από διάφορους κοινωνικούς τομείς, καθώς και τη κατάλληλη θεσμική θωράκιση, ώστε οι πολιτικές που θεσπίζονται να μην ανατρέπονται μέσα από τον εκλογικό κύκλο. Για τον ίδιο λόγο, πολύ σημαντικό ρόλο στη χάραξη και υλοποίηση των σχετικών πολιτικών, έχει και η συμμετοχή της ευρύτερης κοινωνίας.
Είναι αποδεδειγμένο, πως οι χώρες που επενδύουν σε ουσιαστικές αλλαγές και όχι μόνο σε επιδόματα και φοροαπαλλαγές, έχουν αισθητά καλύτερα αποτελέσματα στην αντιμετώπιση του δημογραφικού ζητήματος. Συγκεκριμένα, ορισμένες πολιτικές αναχαίτισης του δημογραφικού, οφείλουν να στοχεύουν σε σημαντικούς τομείς όπως:
Οικογενειακές πολιτικές
Η εφάπαξ επιδοματική πολιτική βοηθάει μεν βραχυπρόθεσμα, ωστόσο δεν λύνει το πρόβλημα εις βάθος. Ειδικότερα, συγκεκριμένες λύσεις που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν αφορούν:
- Επανασχεδιασμό και ενίσχυση των υπηρεσιών προσχολικής αγωγής και φροντίδας.
-
Εναρμόνιση κανόνων και δικαιωμάτων για τις γονικές άδειες ανάμεσα στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, αλλά και για τους αυτοαπασχολούμενους.
-
Χαμηλότοκα δάνεια για την αγορά στέγης από οικογένειες με παιδιά.
-
Επέκταση της χρήσης της τηλεργασίας που θα οδηγήσει σε μείωση του κόστους και του χρόνου μετακινήσεων από και προς την εργασία.
Αναχαίτιση των μεταναστευτικών εκροών και επαναπατρισμό Ελλήνων του εξωτερικού
Ο επαναπατρισμός του Ελληνικού εργατικού δυναμικού από το εξωτερικό, αποτελεί ένα σημαντικό στοίχημα και σημάδι που προοικονομεί την επιστροφή της χώρας μας, σε μία τροχιά ευημερίας και σταθερής ανάπτυξης. Σε αυτό μπορεί να συμβάλλει:
- Βελτίωση των προοπτικών απασχόλησης στην Ελλάδα και αισθητή αύξηση των μισθών.
-
Εξέταση της αποτελεσματικότητας των οικονομικών κινήτρων, για τον επαναπατρισμό Ελλήνων και ενδεχόμενη ενδυνάμωσή τους.
-
Διαρκής ενημέρωση των Ελλήνων του εξωτερικού, για ειδικότητες με ελλείψεις εξειδικευμένου προσωπικού στην Ελλάδα.
– Απλοποίηση γραφειοκρατικών διαδικασιών, που θα διευκολύνουν την ίδρυση και τη βιώσιμη λειτουργία νεοσύστατων επιχειρήσεων.
Αύξηση της απασχόλησης και της παραγωγικότητας
- Κίνητρα για επενδύσεις εκσυγχρονισμού σε εξωστρεφείς επιχειρήσεις, που βρίσκονται εκτός αστικών κέντρων.
-
Ελάφρυνση των εργοδοτών από το κόστος κάλυψης μέρους των αποδοχών, που καταβάλλονται κατά την περίοδο χρήσης των γονικών αδειών.
-
Παροχή κινήτρων για διαρκή έρευνα και καινοτομία στις επιχειρήσεις.
-
Ενίσχυση των επιχειρήσεων που δημιουργούν και διαχειρίζονται σταθμούς παιδικής φροντίδας.
-
Προγράμματα ένταξης ατόμων με αναπηρία στην αγορά εργασίας.Σκοπός των παρεμβάσεων αποτελεί η δημιουργία μιας ανθεκτικής κοινωνίας, που θα μπορεί να προσαρμοστεί στις δημογραφικές αλλαγές, διατηρώντας παράλληλα την οικονομική σταθερότητα και την κοινωνική συνοχή.
Συμπέρασμα
Το δημογραφικό αποτελεί ένα φαινόμενο που θα απασχολήσει ολόκληρη την ανθρωπότητα, σε διαφορετικές φάσεις ανά περιοχή. Συνεπώς, η αντιμετώπιση του θα πρέπει να αποτελεί σημαντική προτεραιότητα για το κράτος, προκειμένου η χώρα μας να μην εγκλωβιστεί πάλι σε ένα διαρκή κύκλο ύφεσης και συρρίκνωσης. Αυτό απαιτεί μακροπρόθεσμες, βιώσιμες πολιτικές που μπορούν να συμβάλουν στην τόνωση των ποσοστών γεννήσεων, στην επιμήκυνση του εργασιακού βίου και στην αποτελεσματική ενσωμάτωση των μεταναστών. Ακολούθως, για να μπορέσει η Ελλάδα να αντιμετωπίσει το δημογραφικό πρόβλημα, θα πρέπει να το προσεγγίσει, όχι απλά ως ένα ζήτημα επιβίωσης, αλλά ως μια ευκαιρία για κοινωνική ανανέωση και καινοτομία.
Βιβλιογραφία
Κώστας Παπαδής (23 Απριλίου 2024). Πόσο θα «ψαλιδίσει» τις συντάξεις το δημογραφικό – Γιατί απαιτούνται μέτρα σοκ. in.gr
ΔιαΝΕΟσις. (26 Μαρ 2024). “Βόμβα” για την οικονομία το δημογραφικό πρόβλημα. powergame.gr
ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ. (Ιούνιος 2022). Δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής eurobank.gr
Θοδωρής Γεωργακόπουλος. Καθημερινή. (15.06.2021). Αλήθειες και μύθοι για το δημογραφικό «πρόβλημα» kathimerini.gr
enikos.gr (23 Φεβρουαρίου 2023). Eurostat: Τρίτη πιο γερασμένη χώρα η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το 2022 enikos.gr
(22 Ιανουαρίου 2024). Ελλάδα/Δημογραφικό: Πώς θα λύσουμε τη δύσκολη «εξίσωση» philenews.com
I have been browsing online more than three hours today yet I never found any interesting article like yours It is pretty worth enough for me In my view if all website owners and bloggers made good content as you did the internet will be a lot more useful than ever before
Hey, Jack here. I’m hooked on your website’s content – it’s informative, engaging, and always up-to-date. Thanks for setting the bar high!
you are in reality a good webmaster The website loading velocity is amazing It sort of feels that youre doing any distinctive trick Also The contents are masterwork you have done a fantastic job in this topic
Real Estate This was beautiful Admin. Thank you for your reflections.
Techno rozen Great information shared.. really enjoyed reading this post thank you author for sharing this post .. appreciated
Real Estate There is definately a lot to find out about this subject. I like all the points you made
Real Estate There is definately a lot to find out about this subject. I like all the points you made
My admiration for your creations is as substantial as your own sentiment. The visual presentation is tasteful, and the written content is sophisticated. Yet, you seem uneasy about the possibility of presenting something that may cause unease. I’m confident you’ll be able to resolve this issue efficiently.
Your blog is a constant source of inspiration for me. Your passion for your subject matter is palpable, and it’s clear that you pour your heart and soul into every post. Keep up the incredible work!
I have been surfing online more than 3 hours today yet I never found any interesting article like yours It is pretty worth enough for me In my opinion if all web owners and bloggers made good content as you did the web will be much more useful than ever before
My brother suggested I might like this blog He was totally right This post actually made my day You can not imagine simply how much time I had spent for this info Thanks
Your blog is a treasure trove of knowledge! I’m constantly amazed by the depth of your insights and the clarity of your writing. Keep up the phenomenal work!
The degree of my admiration for your work is as substantial as your own sentiment. Your visual display is tasteful, and the authored content is stylish. However, you appear apprehensive about the possibility of delivering something that may be viewed as questionable. I believe you’ll be able to rectify this matter efficiently.